❣✨🌟✨🌟✨🍃🌺🍃✨🌟
✨⭐️🍃
🌟🍂🌺
✨
🌟

گذری بر تمدن «درّه مهرگان»٬«مهرگان کده» کنار رودخانه
****************************************
گردآورنده:سجاد کاظمی

🔵بخش اول🔵
مبدأ و منشأ این تمدن:

ابتدا ورودی استان لرستان به استان همدان:
از دامنه کوه گرین منطقه خاوه مابین دلفان و الشتر رودی بزرگ به اسم گاماسیاب را در بر میگیرد که سرمنشأ این تمدن و همچنین سرچشمه رود سیمره و اولین تمدن در کنار رودخانه ها نیز محسوب می شود
ترسیم راهی که به احتمال زیاد همان راه شاهی باشد.
این راه از گاماسیاب دلفان شروع و به سمت غرب (الوند)نهاوند٬پیروزان٬کنگاور٬صحنه٬بیستون٬کرمانشاه٬ چرداول٬شیروان(سیروان)٬دره شهر٬٬کوهدشت و پس از آن به رود کشکان ملحق و در نهایت به رود کرخه در استان خوزستان سرازیر میشود که در نهایت پایتخت زمستانی این مردمان (لک) می رسد

اقوامی در این راه به کوچ نشینی یا همان مهاجرت از سردسیر به گرمسیر و بالاعکس(گرمسیرکوسان) مشغول بوده اند که پایتخت تابستانی و گرمسیری آن هگمتانه یا همدان(هنگمادانه٬هَنگْمَتانه) و زمستانی و سردسیری آن شوش میباشد و آثار مکشوفه(مربوط به انسانهای نخستین و قبل از تاریخ یا همان عصر سنگ که تارخی چون کاسیان٬ایلامی ها٬مادها٬هخامنشیان٬ساسانی تا دوره اسلامی) که قدیمی ترین آثار باستانی کشف شده تا امروز است همگی در همین مناطق پیدا شده است که مهر تائیدی بر تمدن هزاران ساله قوم لک می باشد که در بعضی منابع به اسم کلی که باستان شناسان برای کوچوران انتخاب کرده اند(کرد) میباشد یعنی اگر یونیان نیز به کوچوری و این نوع زندگی در این مناطق مشغول بودند باستان شناسان همان واژه کرد را برای آنها به کار می بردند(که خود مبحث جدایست و زمانی خاص را می طلبد
حال از ابتدای این مسیر که کاماسیاب میباشد شروع میکنیم⬇️⬇️
گاماسیاب یا به زبان لکی گاماسیئاو⬇️
★گاماسی ئاو= گا + ماسی + ئاو
ماسی= ماهی
ئاو= آب
پس گا ماسی ئاو به معنای رود و آبی که ماهی فراوانی در آن یافت میشده به قدری که اسم رود را متأثر از این موضوع می نماید(رود ماهی ها)
میتوان رود و رودهای دیگری را برای پی بردن و روشن شدن هرچه بهتر این موضوع نام برد:به طور مثال⬇️
ماسی مِردی= ماسی + مِردی
ماسی= ماهی
★مِردی= مرده٬رفتنی٬رونده(زبان های باستان)
پس ماسی مِردی هم به معنای رودی که در آن ماهی فراوان یافت میشده(ماهی رونده)
این رود نیز در میان همین مهرگان کده(درّه مهرگان) ودر محدوده ده کیلومتری شهر دلفان و بخش کاکاوند دلفان میباشد و اسم نزدیک ترین روستا به آن ده پهلون=دی + پهلون ⬅️که باتوجه به پیشینه تاریخی(پهله)و جزئی از امپراطوری ماد و زبان پهله ای وهمچنین گفته خود ساکنان برگرفته از «پهله» میباشد.

حال مردم لک زبان برای استخوانهای ریز ماهی که بعضاً مو نیز گفته میشود نیز واژه ای معادل آن که در هیچ زبان دیگری یافت نمیشوند دارند به اسم«داسی»
داسی=همان استخوان های ریز حلالی شکل ماهی میباشد که ریشه این واژه متأثر از اسم داس که کشاورزان برای درو جو و گندم از آن استفاده مینمایند است.
باتوجه به منابع و گفته باستان شناسان و شواهد بسیاری که موجود است مردم لک زبان برای اولین بار با کشت دو نوع محصول یعنی گندم و جو در همین درّه مهرگان و کنار همین رودخانه سیمره به کشاورزی پرداختند
حال مطمئناً ادواتی را به مرور زمان مثل ★«داس» کمک حال خود برای کشاوزی ساخته اند
به هر حال گاماسی ئاو که مرز لک های لرستان با لک های همدان است از غرب کوه الوند٬شهر نهاوند سرازیر شده و به روستایی به اسم ورئاوینه میرسد ورئاوینه=ور+ئاو+ینه
ور=جلو٬پیش رو(در مسیر)
ئاو=آب
که در اصل میشه گفت از ترکیب ور+ ئاوینه تشکیل شده است(مثل سبزینه که از ترکیب سبز+ینه معنا پیدا کرده است)
ورئاوینه روستا یا دهی است که آب و رود از جلو و پیش روی آن میگذرد
ورئاوینه=در مسیر آب(رود)
همچنین از گاماسیئاو به سمت کوه گرین منطقه ای وجود دارد که بخشی از رشته کوه بزرگ گرین است به اسم کوه چهل نابالغان یا به لکی«چل ناوالغون»میگویند به این دلیل که در زمان حمله تازیان به نهاوند چهل تن از اشراف زادگان نابالغ نهاوند را به این کوه(گرین) آورده و گردن زدند

و در محدوده آن ورازآوینه(ورازئاوینه) یا سراب بردینه(سرئاو بردینه) در ۲۵ کیلومتری نهاوند به دو قسمت تبدیل میشود که در ضلع شرقی ویکو (وی+کو) بخاطر وجود درختان بید یا وی آن را ویکو نامیدند قرار دارد و همچنین اسم سراو بردینه که بازهم یک اسم لکی میباشد بخاطر وجود سنگ ها(برد ها) مکعبی شکل آن را سراو بردینه میگویند حال⬇️
نگاهی مختصر به واژه «وراز»:
واژه که در زبان باستان(پهله) و تا گذشته نچندان دور معادل بلنگ یا بلنً لکی امروز و «بالا» فارسی است

مروزه هم بسیاری از لک های قدیمی(پیرمردهای لک زبان) و همچنین هرکدام از لک های تبعید شده به دیگر نقاط کشور بخصوص لک های که در استان مازندران و گلستان زندگی میکنند مثل کلاردشت مجل و رودبار و منجیل که اکثراً پیشوند فامیلی دلفان را هنوز دارند مثل دلفان آذری٬دلفان امیری و... از واژه وراز برای اشاره به بالا استفاده میکنند و میتوان گفت ریشه واژه فارسی فراز از همان وراز لکی(پهله) باستان میباشد
امروزه نیز مناطق لک نشین زیادی را میتوان نام برد که بخاطر ارتفاع و کوهستانی بودن آنها از اسم وراز یا ترکیبی از آن با واژه دیگر استفاده میکنند مثل وراز کوهدشت
و همچنین ورازئاوینه نهاوند
ورازئاوینه=وراز+ئاو+ینه
یا همان وراز+ئاوینه
وراز=فراز٬بالا
ئاو=آب
پس ورازئاوینه به معنی بر فراز آب میباشد که باز اسمی کاملا لکی است
همچنین ساکنان همهٔ مناطق نام برده لک زبان میباشند که آثار تاریخی٬فرهنگی٬واژگان و اسامی نشان دهنده ارتباط مستقیم لکی با زبان های باستانی (پهله ماد) و اوستایی میباشد که امروزه همتباران زاگرس نشین ما یعنی کردها و به تازگی لرها(تمدن ایلام را هم صاحب شده اند)در رسانه های خود بخصوص شبکه های اجتمائی سعی در کتمان کردن چنین موضوع مهمی دارند که خوشایند نیست
به طور مثال دوستان کرد زبان ما متأسفانه با وجود این ارتباط مستقیم واژه نامه ها٬اوستا را فقط و فقط در قالب زبان هوری (هورامی) مطرح میکنند که کاریست غلط و به نوعی دست بردن در تاریخ است

★هم «ماسی» و هم «ئاو» دقیقأ دو واژه است که همان معنی را در اوستا دارند که لکی میباشند و در بالا ذکر شد
★★مِردی ترکیبی است از مردن که در زبان های ایران باستان(پهله) به معنی رفتن و رونده بوده است

و در قسمت های بعدی مروری بر ادامه این مسیر به سمت سراب گیان(تپه باستانی گیان) و منطقه «پیروزان» که جنگ نهاوند(فتح الفتوح) در سال ۲۱ هجری و ۶۴۲ میلادی به فرماندهی فیروزا(پیروزان) و همچنین منطقه لک نشین خزل(که اصالتی دلفانی دارند)و همچنین(باباطاهر عریان نیز در آنجا مدتی سکونت داشته است ) می پردازیم واطلاعاتی هرچند ناچیز در مورد لک های استان همدان خدمت شما ارائه خواهیم کرد .

🌟
✨
🌟🍃🌺
✨⭐️🍂
❣✨🌟✨🌟✨🍃🌺🍃✨🌟